Üzeyir Hacıbəyovun doğum günü

Üzeyir Hacıbəyov (1885–1948) Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin ən böyük simalarından biridir. O, həm bəstəkar, həm musiqişünas, həm də ictimai xadim kimi Azərbaycan və ümumilikdə Şərq musiqi tarixində yeni bir dövr açmışdır.

Həyatı

• Doğumu: 18 sentyabr 1885-ci ildə Ağcabədidə anadan olub, uşaqlıq illərini Şuşada keçirib.

• İlk təhsilini mədrəsə və rus-tatar məktəbində almış, daha sonra Şuşada musiqiyə həvəsi daha da artmışdır.

• 1901–1904-cü illərdə Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasında oxuyub.

• 1905–1908-ci illərdə Bakıda müəllimlik edib, həmçinin musiqi sahəsində fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

• 1908-ci ildə “Leyli və Məcnun” operasını yazaraq səhnəyə qoydu – bu, Şərqdə ilk opera oldu.

• 1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Konservatoriyasının, daha sonra isə Bakı Musiqi Akademiyasının əsasını qoyub, uzun illər müəllimlik edib.

• O, həm də Azərbaycan SSR-in xalq artisti, akademik, SSRİ xalq artisti olmuşdur.

• Vəfatı: 23 noyabr 1948-ci ildə Bakı şəhərində dünyasını dəyişmişdir. Onun adı Bakı Musiqi Akademiyasına və bir çox mədəniyyət ocaqlarına verilib.

Yaradıcılığı

Opera və musiqili dramları

Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycan milli musiqisini Avropa musiqi mədəniyyəti ilə birləşdirərək yeni janrların əsasını qoydu.

• “Leyli və Məcnun” (1908) – Şərqdə ilk opera.

• Sonrakı operaları:

  • “Şeyx Sənan” (1909)

  • “Rüstəm və Zöhrab” (1910)

  • “Şah Abbas və Xurşid Banu” (1912)

  • “Əsli və Kərəm” (1912)

  • “Koroğlu” (1937) – onun şah əsərlərindən biri, qəhrəmanlıq operasıdır.

Musiqili komediyaları

• “O olmasın, bu olsun” (1911)

• “Arşın mal alan” (1913) – bu əsər Azərbaycan musiqisini dünyaya tanıdan ən məşhur əsərlərdən biridir, çoxlu dillərə tərcümə olunmuş və bir neçə dəfə ekranlaşdırılmışdır.

Simfonik və xor əsərləri

• “Azərbaycan marşı” (1918) – bu günkü Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni.

• “Koroğlu uvertürası” – Azərbaycan simfonik musiqisinin zirvələrindən biri.

Elmi və pedaqoji fəaliyyəti

• Azərbaycan musiqisinin nəzəri əsaslarını işləyib hazırlayıb.

• “Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları” adlı fundamental əsər yazıb.

• İlk dəfə nota salınmış muğam nümunələri üzərində işləyib.

Əhəmiyyəti

• Azərbaycan peşəkar musiqisinin banisidir.

• Şərqdə ilk operanın müəllifidir.

• Dünya miqyasında tanınan “Arşın mal alan”la Azərbaycan mədəniyyətini tanıtmışdır.

• Musiqi təhsili sisteminin əsasını qoymuş, yüzlərlə bəstəkar, xanəndə və musiqiçi yetişdirmişdir.

• Üzeyir Hacıbəyov – Xronoloji Cədvəl

İl	Hadisə / Əsər
1885	18 sentyabr – Ağcabədidə anadan olub, uşaqlıq illərini Şuşada keçirib.
1899–1904	Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasında təhsil alır.
1905	Bakı şəhərində müəllim işləməyə başlayır.
1908	“Leyli və Məcnun” – Şərqdə ilk opera (Bakıda səhnəyə qoyulur).
1909	“Şeyx Sənan” operası.
1910	“Rüstəm və Zöhrab” operası.
1911	“O olmasın, bu olsun” musiqili komediyası.
1912	“Şah Abbas və Xurşid Banu” və “Əsli və Kərəm” operaları.
1913	“Arşın mal alan” musiqili komediyası – sonradan dünya şöhrəti qazanır.
1918	“Azərbaycan marşı” (Dövlət Himni) bəstələyir.
1920	Bakı Konservatoriyasının əsasını qoyur, musiqi təhsili təşkilatçısı olur.
1937	“Koroğlu” operası – Azərbaycan operasının zirvəsi.
1945	“Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları” elmi əsərini yazır.
1948	23 noyabr – Bakı şəhərində vəfat edir.
1992	Onun bəstələdiyi “Azərbaycan marşı” yenidən dövlət himni kimi qəbul olunur.

Üzeyir Hacıbəyovun Digər Rolu və Xidmətləri

🎼 Milli musiqi mədəniyyətinin banisi

• Azərbaycan peşəkar musiqisinin əsasını qoydu.

• Muğamı Avropa musiqi formaları ilə birləşdirərək yeni üslub yaratdı.

• Simfonik musiqi, opera, musiqili komediya kimi janrları Azərbaycana gətirdi.

📚 Musiqi təhsili qurucusu

• 1920-ci ildə Bakı Konservatoriyasının (indiki Bakı Musiqi Akademiyasının) əsasını qoydu.

• Gənc bəstəkar və musiqiçilərin yetişməsində böyük rol oynadı.

• İlk dəfə Azərbaycan xalq musiqisinin elmi əsaslarını sistemləşdirib dərslik yazdı.

🖋️ Musiqişünas və alim

• “Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları” (1945) adlı elmi əsəri ilə muğamların nəzəri izahını verdi.

• İlk dəfə muğamların nota alınması üzərində çalışdı.

• Azərbaycan musiqisini elmi cəhətdən dünyaya təqdim etdi.

🎭 İctimai və mədəni xadim

• Milli teatrın və musiqili səhnənin inkişafında fəal iştirak edib.

• Operalarını və komediyalarını sadəcə musiqi yox, həm də ictimai-satirik məzmun daşıyan əsərlər kimi yazıb. (Məsələn, “O olmasın, bu olsun” əsəri cəmiyyətin problemlərini satirik dillə göstərirdi).

🌍 Azərbaycanı dünyaya tanıdan sənətkar

• “Arşın mal alan” əsəri 100-dən çox ölkədə səhnələşdirilib, filmləri çəkilib, bir çox dillərə tərcümə olunub.

• Onun əsərləri vasitəsilə Azərbaycan mədəniyyəti beynəlxalq miqyasda tanınıb.

🏅 Dövlət və xalq qarşısında xidmətləri

• SSRİ xalq artisti (1938), akademik, Dövlət mükafatları laureatı olub.

• Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə himn yazaraq dövlətçilik tariximizdə mühüm iz qoyub.

Əslində, Üzeyir bəy həm bəstəkar, həm alim, həm maarifçi, həm də dövlətçilik rəmzi yaradan şəxsiyyət idi.